Czym jest gruzińska supra?

Czym jest supra

Po gruzińsku supra dosłownie oznacza obrus. Słowo zostało zapożyczone z perskiego sofre i zaczęło nazywać ucztę rozłożoną na nim. Wikipedia nazywa suprę tradycyjną gruzińską ucztą i ważną częścią gruzińskiej kultury społecznej, a gruzińskie teksty kulinarne wiążą ją z gruzińskim umiłowaniem rodziny i przyjaciół: suprę ofiarowuje się spontanicznie krewnym, przyjaciołom lub gościom. Występuje w dwóch rodzajach: świąteczna supra, keipi, oraz żałobna, kelekhi, urządzana zawsze po pogrzebach. Tradycja została wpisana na gruzińską krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego w 2017 roku. W Gruzji nie urządza się dużych publicznych posiłków bez supry, a gdy brak stołów, obrus rozkłada się na ziemi.

Tamada, głos stołu

Każdą suprę, niezależnie od jej rozmiaru, prowadzi tamada — toastmaster, który zapowiada każdy toast. Przy małym rodzinnym posiłku rolę tę po prostu przejmuje głowa rodziny. Na weselu rodzina wybiera kogoś z wyprzedzeniem, a na średniej wielkości spotkaniu wybierają osoby siedzące przy stole. Dobry tamada mówi jasno i zręcznie, organizuje śpiewy i tańce między toastami, wyczuwa nastrój stołu i włącza do rozmowy milczących gości. Gruzini lubią mawiać, że tamada jest dyktatorem stołu. Artykuł w Wikipedii poświęcony tej roli przekonuje, że przywódca, a nawet nauczyciel, bliższy jest temu, jak to naprawdę działa. W grupach przyjaciół, którzy często się spotykają, dodaje Wikipedia, rola ta bywa przekazywana kolejnym osobom.

Jak przebiega toast

Toast nazywa się sadghegrdzelo. Tamada wnosi go i przez dłuższą chwilę mówi o jego temacie, podczas gdy goście trzymają kieliszki, nie pijąc. Następnie toast krąży wokół stołu, często w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara: kolejny gość, który chce zabrać głos, podnosi kieliszek, mówi kilka słów i pije. Gość, który woli nie zabierać głosu, może wypić po słowach, które do niego przemawiają. Jedzenie podczas toastów jest w porządku; mówienie ponad mówcą już nie. Kiedy wszyscy chętni się wypowiedzą, tamada wnosi nowy toast i cykl zaczyna się od nowa. Popularne tematy to Bóg, Gruzja, rodzina, święci, przyjaciele i przodkowie, a pierwszy toast zwykle wznosi się za tamadę. Każdy gość powinien po kolei wznieść toast za osoby siedzące przy stole.

Jak stara jest ta tradycja?

Uczty i wino pojawiają się w średniowiecznej gruzińskiej literaturze dworskiej, ale toastmaster i toasty w dzisiejszej praktyce już nie. Według Wikipedii w czasach przedcarskich gruzińskie słowa oznaczające ucztowanie to nadimi i p'uroba, drugie od p'uri, chleb. Zgodnie z jej podsumowaniem badań słowa tamada i supra w znaczeniu uczty nie pojawiają się w zapisach aż do XIX wieku. Filolog Levan Bregadze umieszcza współczesną suprę na początku XIX wieku, rozpowszechnioną w całej Gruzji pod jego koniec, a historyk John Perry wywodzi ten zwyczaj z safawidzkich perskich biesiad alkoholowych. Stół i wino są więc stare. Rytuał toastów w obecnej formie jest młodszy, niż wygląda.

Wino w centrum

Wino zajmuje centralne miejsce przy stole. UNESCO wpisało starożytną gruzińską metodę winiarską qvevri na swoją Listę Reprezentatywną w 2013 roku. Winogrona są tłoczone, a sok, skórki, szypułki i pestki trafiają do jajowatego glinianego naczynia, które zostaje zamknięte i zakopane, dzięki czemu wino fermentuje przez pięć do sześciu miesięcy. UNESCO podaje, że piwnice winne są nadal uważane za najświętsze miejsce w rodzinnym domu, a wino i winorośl przenikają gruzińskie tradycje ustne i pieśni. Gruzińska administracja turystyczna datuje wino w glinianych naczyniach na 8000 lat wstecz, a Wikipedia donosi o pestkach winogron i qvevri z VI tysiąclecia p.n.e. w Kvemo Kartli, na południu kraju.

Jedzenie na stole

Stół ma być hojny. Jak zauważa Wikipedia, Gruzja leżała na Jedwabnym Szlaku, a podróżni wpływali na jej kuchnię, podczas gdy jej administracja turystyczna twierdzi, że każdy region ma swoją charakterystyczną potrawę. Nazywa gruzińską kuchnię rajem dla wegetarian i wegan, a świeże bakłażany z orzechami włoskimi wymienia jako przysmak supry. Polne zielenie przerabiane na pkhali, fasola i sery stoją obok potraw mięsnych, takich jak mtsvadi, mięso pieczone nad ogniem, i khinkali, pierożki nadziewane mięsem. Chleb ma swoje miejsce: shoti to bochenek w kształcie kanu pieczony na ścianie glinianego pieca. Khachapuri, chleb nadziewany serem, jest uważany za gruzińską potrawę narodową. Opis kuchni Kachetii w Wikipedii wymienia także chakapuli, zupę z estragonu i jagnięciny, oraz khashi, gotowane mięso często jedzone po suprze.

Pieśni i taniec wokół stołu

Muzyka od zawsze towarzyszyła uczcie. UNESCO opisuje gruziński śpiew polifoniczny, obecny na jej liście od 2008 roku, jako tradycję przenikającą codzienne życie, i wskazuje, że polifoniczny dialog na tle basowym jest powszechny w Kachetii, wschodnim regionie winiarskim. Jego najbardziej znany przykład, pieśń Chakrulo, została wybrana w 1977 roku, by towarzyszyć sondzie Voyager — podaje Wikipedia. Dodaje, że gruzińskie pieśni ludowe często koncentrują się wokół uczty zwanej supra, z toastami i pieśniami ku czci Boga, pokoju, ojczyzny, długiego życia, miłości i przyjaźni, a wśród pieśni biesiadnych znajdują się Mravalzhamier i Zamtari, śpiewane dla pamięci przodków. Taniec ma własną tradycję sceniczną, omówioną w przewodniku po tańcach ludowych na tej stronie.

Czytaj dalej: Gruziński taniec ludowy — wyjaśnienie

Na czym polega wieczór z kolacją i tańcami w Tbilisi

Ten bilet to zorganizowany wieczór grupowy trwający około czterech godzin. Spotykasz się z gospodarzem i współtowarzyszami podróży w centralnym punkcie Tbilisi, a następnie udajesz się do gruzińskiej restauracji znanej ze swoich występów i zasiadasz przy wspólnych stołach. Bilet obejmuje gruzińską kolację, domowe wino w ilości pół litra na osobę, lemonadę, wodę, występ ludowych tancerzy zawodowych oraz możliwość dołączenia później do tańca. Gospodarz mówi po angielsku i rosyjsku. Na życzenie dostępny jest fotograf, a jedna z opcji obejmuje transfer z hotelu i z powrotem. Godziny rozpoczęcia i miejsce spotkania zależą od wybranej opcji. Organizator opisuje restaurację jako jedną z najwyżej ocenianych gruzińskich restauracji uwielbianych przez miejscowych, a cena jest taka sama dla dzieci.

Czego ten wieczór nie obejmuje

To nie jest prywatna rodzinna supra i nie udaje, że nią jest. Formalny tamada i uporządkowana seria toastów należą do stołu rodzinnego lub przyjaciół, a ten bilet niczego takiego nie obiecuje, więc wszelkie toasty traktuj jako bonus. Kolacja jest wegetariańska, alergie pokarmowe wykluczają udział w tym bilecie, a niektórzy podróżni twierdzą, że opcja mięsna byłaby pomocna. Jesz w restauracji z innymi podróżnymi, nie w domu. Tancerze są profesjonalistami; parkiet, na którym goście dołączają późnym wieczorem, jest dla odwiedzających. Restauracja jest wyborem organizatora, więc sala, menu i tańce nie są do Twojej dyspozycji.

Czy to dobry sposób, by spróbować supry?

Tak, jeśli chcesz mieć wszystkie elementy razem w jeden wieczór: wspólne gruzińskie jedzenie, lokalne wino, innych podróżnych i pokaz tańca, z gospodarzem, który wyjaśni, co się dzieje. Sprawdzi się dla podróżujących solo, par i małych grup, a recenzenci opisują gości z różnych krajów łatwo się mieszających. Jeśli zależy Ci na samym rytuale, długich przemowach i rodzinie wokół Ciebie, żaden bilet tego nie sprzeda. Najbliżej, jak zwykle dociera odwiedzający, jest zaproszenie lub wizyta w rodzinnej piwnicy podczas jednodniowej wycieczki do regionu winiarskiego, gdzie żywa jest tradycja qvevri. Oba doświadczenia dobrze się uzupełniają, a wieczór z kolacją łatwiej wpasować w krótki pobyt.

Dla kogo to nie jest

Dla każdego, kto chce dań mięsnych na stole, dla osób z alergiami pokarmowymi i dla gości, którzy woleliby spokojną kolację we dwoje. Wspólne stoły oznaczają rozmowy z nieznajomymi przez około cztery godziny, a taniec jest częścią wieczoru, nie tłem. Jeśli chcesz prywatny, romantyczny posiłek przy świecach, zarezerwuj własny stolik w restauracji. Jeśli chcesz pełny rytuał toastów, przyjmij, że ten wieczór daje Ci jego przedsmak, a nie całość, i poszukaj rodzinnej piwnicy lub zaproszenia na resztę. Jeśli po prostu chcesz żywiołowego pierwszego wieczoru w Tbilisi, to dobry początek.